فرانسوى مىنويسد . آغاز : ترجمهء سفرنامهء « مدم ديو لافوا » نقل از روزنامهء . . . اين خانه‌زاد . . . برحسب امر جهانمطاع ترجمه و تحرير . سلطنتى ، اتاباى ، تاريخ 534 . * سفرنامهء مادام ديورند . ترجمهء فريدون فرزند مسعود ميرزا فرزند ظل السلطان ( ن 1320 ق ) ، در 18 « فصل » . مادام كه همسر وزير مختار انگليس بوده ، گزارش سفر به غرب ايران را مىدهد و فريدون مىنگارد . آغاز : شرح مسافرت ( ديو پورند ) زوجهء وزير مختار انگليس به طرف غرب ايران . . . مشتمل است بر پارهء تصاويرى كه شرح هركدام در كتاب داده شده . اصفهان ، مقصود 1 / 115 . * سفرنامهء ماركوپولو . ترجمهء سلطان ابراهيم خان . به دستور على قليخان سردار اسعد بختيارى . نسخه‌ها 6 / 4028 ( 1 نسخه ) ؛ تهران ، ادبيات ، حكمت 2 / 24 ؛ فيلم‌ها 3 / 22 ؛ نشريه 11 - 12 / 1014 . * سفرنامهء ماركوپولو . ترجمهء روماسيا ( راماسيا ) ( پيش از 1333 ه ) . با ديباچه‌اى دربارهء كتاب و نگارندهء آن . نسخه‌ها 6 / 4028 ( 1 نسخه ) ؛ تهران ، ادبيات 2 / 24 . * سفرنامهء ماركوپولو . ترجمهء صحيحى ، حبيب اللّه . مشار 3 / 3027 ( چ 1350 خ ) . * سفرنامهء مازندران . غلامحسين افضل الملك ، كه سفر خود را در پنجشنبه 26 شعبان 1331 ق آغاز كرده . ملك 5 / 195 سپس « ركن الاسفار » از همو . * سفرنامهء مازندران . رابينو . ترجمهء وحيد مازندرانى ، غلامعلى ( چ 1337 خ ) ، ذريعه 12 / 189 « سفرنامهء مازندران و استرآباد » ؛ مشار 3 / 3027 ( 2 چاپ ) على نقى وحيد مازندرانى ( لغزش چاپى ) ؛ افشار 1 / 94 ش 706 گفتار منوچهر ستوده ؛ آسياتيك سوسايتى ، چاپى 53 « سفرنامهء مازندران و استرآباد » . * سفرنامهء مازندران . ملكونوف روس - ترجمهء پطرس مترجم دار الترجمه . ملكونوف به دعوت دفترخانهء جغرافيايى آكادمى براندر به سال 1860 م به تفليس رفته و از آنجا به گيلان و مازندران آمده است . ترجمه به نام ناصر الدين شاه ، مطالب ارزنده‌اى از اوضاع جغرافيايى دهات به ويژه مازندران دارد و از منابع ايرانى « تاريخ طبرستان » نيز بهره برده است . آغاز : در عهد دولت ابد مدت جاويد عدت شهريار عادل سلطان دريا دل . نسخه‌ها 6 / 4029 ( 1 نسخه ) ؛ فيلم‌ها 120 ؛ تهران ، ملى 2 / 76 « سفرنامهء نواحى شمال ايران » . * سفرنامهء مازندران . موسيو برونيار . سرهنگ فرانسوى . ترجمه . ن . در آن از راه‌سازى در بخش مازندران گفتگو مىكند . آغاز : تفصيل سفر مازندران موسيو برونيار سرهنگ صاحب منصبان فرانسوى . . . اگرچه براى اينجانب در سفر مازندرانى مجالى نشد ، در اين كه محال گيلان را ببينم . نسخه‌ها 6 / 4029 ( 1 نسخه ) ؛ سپهسالار 5 / 107 . * سفرنامهء مازندران . ناصر الدين شاه . اعتماد السلطنه محمد حسن خان مراغه‌اى . ذريعه 12 / 190 « سفرنامهء ناصر الدين شاه به . . . » ؛